تفاسير شيعه 1 . تفسير عياشى مؤلف تفسير عياشى ، محمد بن مسعود بن عيّاش سمرقندى ( ابو النضر ) معروف به « عيّاشى » از دانشمندان معتبر شيعه در قرن سوم است ، نجاشى دربارهء او مىگويد : « ثقة صدوق ، عين من عيون هذه الطائفة » . او از سال 260 هجرى به بعد حديث نقل مىكرده و از محدثان آن زمان بوده است و تا اواخر قرن سوم هجرى مىزيسته است . و در تفسير و نقل حديث متبحر و توانا بوده است . معروف است كه ، وى در آغاز ، سنى مذهب بوده و در سن جوانى مذهب شيعه را بر مىگزيند . در فهرست ابن نديم حدود 180 كتاب براى او نام برده شده است . تفسير عياشى يك تفسير كاملا روايى شيعى ، داراى سند است كه روايات آن را از ائمهء اطهار عليهم السّلام نقل مىكند . تفسير عياشى داراى دو جلد است كه حدود 700 / 2 روايت را در بردارد ، و از سورهء حمد تا آخر سورهء كهف را مطابق روايات تفسير نموده است . عياشى مقدمه‌اى بر اين تفسير نوشته است كه در واقع ، روايات مربوط به مباحث علوم قرآنى است . بحث‌هاى « فضل القرآن » ، « اقسام آيات قرآن » ، « ناسخ و منسوخ » ، « ظاهر و باطن » ، « علم ائمه به تأويل قرآن » ، « تفسير به رأى » و . . . از جمله مطالب آن مقدمه است . گويند : تفسير عياشى داراى دو قسمت بوده ، و آنچه در اختيار ما است قسمت اول آن است و از قسمت دوم اطلاعى در دست نيست . مرحوم علامه طباطبايى در مقدمه‌اى كه بر اين تفسير دارد ، مىنويسد : لعمرى احسن كتاب الّف قديما فى بابه و اوثق ما ورثناه من قدماء مشايخنا من كتب التفسير بالمأثور و قد تلقاه علماء هذا الشأن منذ الّف الى يومنا هذا بالقبول من غير ان يذكر بقدح او يغمض فيه به طرف . » « 1 »

--> ( 1 ) مقدمهء تفسير عياشى ، ج 1 / 3 .